De Socraticus is iemand die filosofische gesprekken voert met voorbijgangers. De rol van de Socraticus is gebaseerd op wat de Griekse filosoof Socrates (469 – 399 v. Chr.) deed op de Agora van Athene. 

Het woord Agora betekent letterlijk verzamelplaats. Dit was dan ook een publieke ruimte, waar zich het politieke, sociale, commerciële en religieuze leven van Athene zich afspeelde. 

Socrates voerde daar filosofische gesprekken met voorbijgangers over de meest fundamentele kwesties uit een mensenleven. Het leek hem vooral te gaan om waarheid, echte kennis, om goed te kunnen leven. Hij was waarschijnlijk de eerste filosoof die nadacht over wat een goed leven inhoudt, en dit tot onderwerp van een filosofisch gesprek maakte.  

Een filosofisch gesprek is een denkgesprek dat gaat over een vraag die men alleen kan beantwoorden door erover na te denken. Hierbij is het proces van denken en reflecteren net zo belangrijk als een eventueel antwoord.  

In een gesprek wordt er onderzoek gedaan naar de opvattingen, denkbeelden en overtuigingen van de gesprekspartner. Vervolgens wordt er onderzoek gedaan naar de argumenten van de gesprekspartner. Wat is de geldigheid, juistheid en waarheid van deze argumenten. 

Het onderzoeken van het denken is geen gemakkelijke opgave, want net als dat een oog een spiegel nodig heeft om zichzelf te zien, zo heeft ook de geest iets externs nodig om de geest te kunnen observeren. Deze ‘spiegel voor de geest’ kan volgens Socrates worden gevonden in een ander persoon. En deze kan ook worden gevonden in de rol van de Socraticus. 

De rol van de Socraticus is echter niet hetzelfde als de persoon Socrates, maar is meer een weerspiegeling van zijn houding dan wel zijn karakterisering als filosoof.